Dlaczego kość zanika po utracie zęba i co z tym zrobić?
Kość wyrostka zębodołowego istnieje po to, by utrzymywać korzenie zębów. Gdy ząb znika — czy to przez ekstrakcję, uraz, czy chorobę przyzębia — kość traci swój biologiczny bodziec do istnienia i zaczyna się resorbować. Proces jest szybki: w ciągu pierwszego roku po ekstrakcji zanika średnio 25% szerokości i 4 mm wysokości wyrostka zębodołowego. Po kilku latach nieuzupełnionego braku może nie pozostać wystarczająca objętość kości do bezpiecznego wszczepienia implantu.
Sterowana regeneracja kości (GBR — Guided Bone Regeneration) to procedura chirurgiczna, która wykorzystuje membrany barierowe i materiały kościozastępcze, by odtworzyć utraconą objętość. Membrana oddziela przestrzeń regeneracyjną od szybko proliferujących tkanek miękkich, dając czas i miejsce powolnym komórkom kościotwórczym — osteoblastom — na wypełnienie defektu nową kością.
GBR a GTR — czym się różnią?
Obie procedury opierają się na tej samej zasadzie biologicznej — selektywnym wykluczeniu tkanek — ale służą do odbudowy różnych struktur. GBR (Guided Bone Regeneration) nakierowana jest na odbudowę objętości kości wyrostka zębodołowego, najczęściej w przygotowaniu do wszczepienia implantu lub jednocześnie z nim. GTR (Guided Tissue Regeneration) stosowana jest w periodontologii — do regeneracji kości przyzębnej, więzadeł ozębnej i cementu korzeniowego przy ubytkach kostnych wywołanych chorobą przyzębia.
W praktyce implantologicznej dominuje GBR. GTR jest uzupełniającą procedurą przy leczeniu zaawansowanego periodontitis z ubytkami kostnymi kątowymi lub gdy ekstrakcja zęba przyzębnego poprzedza implantację.
Materiały stosowane w GBR — membrana, material kościozastępczy i A-PRF
Skuteczność GBR zależy od trzech elementów: membrany barierowej, materiału wypełniającego przestrzeń regeneracyjną i warunków gojenia.
Membrany dzielą się na resorbowalne (kolagenowe, wchłaniane przez organizm w ciągu kilku miesięcy) i nieresorbowalne (z PTFE lub tytanu, wymagające drugiego zabiegu usunięcia). Wybór zależy od wielkości defektu, czasu potrzebnego na regenerację i preferencji klinicznych.
Przestrzeń pod membraną wypełniamy materiałem kościozastępczym — autogenicznym (pobranym od pacjenta), ksenogenicznym (najczęściej bovine hydroxyapatite, np. Bio-Oss) lub alloplastycznym (syntetycznym). Każdy ma swoje wskazania i tempo resorbcji.
Trzecim elementem, który rutynowo stosujemy w Stomatologii Krzemień, jest A-PRF i I-PRF — autogeniczne membrany i żel z osocza bogatopłytkowego, pozyskiwane z krwi pacjenta bezpośrednio przed zabiegiem. Skoncentrowane czynniki wzrostu (PDGF, TGF-β, VEGF) zawarte w PRF istotnie przyspieszają angiogenezę i proliferację osteoblastów, skracając efektywny czas regeneracji i zmniejszając ryzyko powikłań.
Jak przebiega zabieg sterowanej regeneracji kości?
Diagnostyka i planowanie z CBCT
Przed każdym zabiegiem GBR wykonujemy tomografię CBCT, która pozwala zmierzyć dostępną objętość kości w trzech wymiarach, ocenić jakość (gęstość) kości, zlokalizować nerw zębodołowy dolny i dno zatoki szczękowej oraz precyzyjnie zaplanować zakres augmentacji. Na tej podstawie dobieramy rodzaj membrany, materiału kościozastępczego i ustalamy, czy GBR będzie wykonana jednocześnie ze wszczepieniem implantu, czy jako oddzielny etap poprzedzający implantację.
Zabieg chirurgiczny
Procedurę wykonujemy w znieczuleniu miejscowym (Quicksleeper 5). Po nacięciu i odpreparowaniu płata dziąsłowego odsłaniamy defekt kostny, przygotowujemy kość przez kortykotomię (perforacje warstwy kortykalnej poprawiające ukrwienie), wypełniamy przestrzeń materiałem kościozastępczym i przykrywamy membraną barierową. Membranę stabilizujemy pinami lub śrubami tytanowymi. Na koniec uszczelniamy ranę szwami zapewniającymi napięcie tkanek miękkich — kluczowe dla uniknięcia ekspozycji membrany w czasie gojenia.
Gojenie i kontrola
Czas regeneracji zależy od wielkości defektu i zastosowanych materiałów — zazwyczaj wynosi 4–9 miesięcy. W tym czasie wykonujemy kontrolne zdjęcia RTG lub CBCT, by monitorować postęp tworzenia nowej kości. Po potwierdzeniu dojrzałości regeneratu planujemy wszczepienie implantu lub (przy membranach nieresorbowalnych) najpierw zabieg usunięcia membrany.
